3.3. ĆWICZENIA ODDECHOWE – TEKSTY NA WYDŁUŻENIE FAZY WYDECHOWEJ

Opr?cz znaczenia fizjologicznego oddychanie pe?ni jeszcze jedn? bardzo wa?n? funkcj? – jest kluczowe w procesie wydobycia d?wi?ku, jako ?e bez ruchu powietrza nie by?oby fonacji. Wyr??nia si? dwa rodzaje oddychania:

? spoczynkowe b?d?ce odruchem wrodzonym. Charakteryzuje si? ono wolnymi wdechami (nosem) i wydechami, gdzie obydwie fazy s? sobie niemal r?wne;

? dynamiczne zwykle wymaga ?wiadomego wypracowania. Konieczne jest tu pobieranie powietrza przez usta, co sprawia, ?e oddech jest g??bszy i ilo?? pobieranego powietrza mo?e dochodzi? nawet do kilku litr?w. Faza wdechu jest zdecydowanie kr?tsza od fazy wydechu, kt?ra z kolei uzale?niona jest od d?ugo?ci wypowiadanej frazy27.

Wykonywane codziennie przez kilka minut ?wiczenia oddechowe wp?ywaj? na wyd?u?enie fazy wydechowej. A. Siedlecki28 uwa?a, ?e idea?em jest liczenie na jednym oddechu do 65–70. W celu wyd?u?enia fazy wydechowej – opr?cz zwyk?ego liczenia – stosuje si? tak?e m?wienie i czytanie r??nych tekst?w. Poni?ej zamieszczono propozycje tekst?w do ?wicze? na wyd?u?anie fazy wydechowej, ale te? ekonomiczne gospodarowanie powietrzem.

1. Wrony

We? wdech i na jednym wydechu, w szybkim tempie (allegro) policz wrony. Licz najpierw do jedenastej ogoniastej, a nast?pnie – po wzi?ciu kolejnego wdechu – licz do tylu, do ilu ci si? uda.

Pierwsza wrona bez ogona, druga wrona bez ogona…,

a ta jedenasta wrona ogoniasta!

2. Kura

We? wdech, a na jednym wydechu, w szybkim tempie (allegro) postaraj si? policzy? jak najwi?cej jajek.

Siedzi kura w koszyku, liczy jaja do szyku: pierwsze jajo, drugie jajo, trzecie jajo…

3. Ros??

We? wdech i na jednym wydechu, w szybkim tempie (allegro) licz oka w rosole. Staraj si?, by na ka?dym kolejnym wydechu wyliczy? ich wi?cej.

Siedzi ch?op przy stole, liczy oka w rosole: pierwsze oko, drugie oko, trzecie oko…

4. Bratek, E. M. Skorek29

We? wdech i na jednym wydechu m?w poni?szy tekst. Staraj si? za ka?dym razem wymieni? wi?cej p?atk?w. Zwr?? uwag?, ?e po wyliczeniu wszystkich musisz mie? jeszcze powietrze, by wypowiedzie? dwa wersy:

Jeden p?atek,

Drugi p?atek,

Trzeci p?atek,

Czwarty p?atek,

Pi?ty p?atek,

Sz?sty p?atek,

Si?dmy p?atek,

?smy p?atek,

Dziewi?ty p?atek… itd.

Jeszcze kreska

I jest bratek.

5. Szpak, J. Brzechwa30

We? wdech, a na jednym wydechu, postaraj si? przeczyta? ca?y wiersz o szpaku. Zwr?? uwag? na fragment powtarzaj?cy si?, kt?ry sprawia, ?e wiersz mo?na czyta? bez ko?ca. Po ka?dym kolejnym wdechu staraj si? przeczyta? jeszcze wi?cej.

Na grabie siedzi szpak

I po polsku m?wi tak:

– Stoi w lesie stary grab,

Pod tym grabem le?y drab.

Le?y drab, a kilka os,

Gryzie draba prosto w nos.

Rozgniewany wstaje drab,

Patrzy wko?o, widzi – grab,

A na grabie siedzi szpak

I po polsku m?wi tak:

– Stoi w lesie stary grab…

6. Tom, J. Brzechwa31

We? wdech i na jednym wydechu czytaj jedn? zwrotk? wiersza. Zwr?? uwag?, by ilo?? nabieranego powietrza dostosowa? do d?ugo?ci czytanego fragmentu. Zacznij w tempie wolnym (lento), ale ka?d? kolejn? czytaj nieco szybciej. P??niej spr?buj przeczyta? na jednym wydechu pierwsze trzy zwrotki, a na kolejnym – trzy ostatnie.

7. Czarne kruki32

We? wdech i na jednym wydechu czytaj jeden fragment tekstu. Zacznij w tempie wolnym (lento), ale ka?dy nast?pny czytaj nieco szybciej. Wdech bierz w zaznaczonych miejscach (/).

1. Czarne kruki dziobi? bruki./

2. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami./

3. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami./

4. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami./

5. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami./

6. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami./

7. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami./

8. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem./

9. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami./

10. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami./

11. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz?./

12. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce./

13. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce w?r?d kolorowych motyli./

14. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce w?r?d kolorowych motyli i brz?cz?cych pszcz??./

15. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce w?r?d kolorowych motyli i brz?cz?cych pszcz??, nieopodal pas?cych si?, ?aciatych kr?w./

16. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce w?r?d kolorowych motyli i brz?cz?cych pszcz??, nieopodal pas?cych si?, ?aciatych kr?w, kt?re g?o?no rycz?./

17. Czarne kruki dziobi? bruki czarnymi dziobami z bia?ymi plamkami, z ostrymi szponami, zielonymi oczami, rozczapierzonymi pi?rkami, rozmarzonymi g?owami pod niebieskim niebem z bia?ymi chmurkami, ta?cz?cymi ob?okami i pod kolorow? t?cz? przy zielonej, soczystej trawce w?r?d kolorowych motyli i brz?cz?cych pszcz??, nieopodal pas?cych si?, ?aciatych kr?w, kt?re g?o?no rycz?, patrz?c w pi?kne, b??kitne niebo/

8. Bajka o gruszce33

We? wdech i na jednym wydechu czytaj jeden fragment utworu. Wdech bierz w zaznaczonych miejscach (/). Dostosuj ilo?? nabieranego powietrza do d?ugo?ci czytanego fragmentu.

1. Stworzy? Pan B?g gruszk?, ?eby gruszki da?a./

2. Gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

3. Stworzy? Pan B?g koz?, ?eby gruszki trz?s?a./

4. Koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

5. Stworzy? Pan B?g psa, ?eby koz? k?sa?./

6. Pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

7. Stworzy? Pan B?g kija, ?eby psa wali?. Kij nie chce psa wali?, pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

8. Stworzy? Pan B?g ogie?, ?eby kij spali?./

9. Ogie? nie chce kija spali?, kij nie chce psa wali?, pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

10. Stworzy? Pan B?g wod?, ?eby ogie? zala?a./

11. Woda nie chce ognia zala?, ogie? nie chc? kija spali?, kij nie chce psa wali?, pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

12. Stworzy? Pan B?g wo?u, ?eby wod? wypi?./

13. W?? nie chce wody wypi?, woda nie chce ognia zala?, ogie? nie chce kija spali?, kij nie chce psa wali?, pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

14. Stworzy? Pan B?g rze?nika, ?eby wo?u zabi?./

15. Rze?nik nie chce wo?u zabi?, w?? nie chce wody wypi?, woda nie chce ognia zala?, ogie? nie chce kija spali?, kij nie chce psa wali?, pies nie chce kozy k?sa?, koza nie chce gruszek trz?sa?, gruszka nie chce gruszek da?, gruszki nie chc? lecie?./

16. Stworzy? Pan B?g ?mier?, ?eby rze?nika zabra?a./

17. ?mier? chce rze?nika zabra?, rze?nik chce zabi? wo?u, w?? chce wod? pi?, woda chce ogie? zala?, ogie? chce kija spali?, kij chce psa wali?, pies chce koz? k?sa?, koza chce gruszki trz?sa?, gruszka chce gruszki da?, gruszki chc? spada?./

9. Bajka o koguciku i kurce, bajka ludowa34

We? wdech i na jednym wydechu czytaj fragment tekstu do zaznaczonego miejsca. Tam mo?esz wzi?? wdech (/). Podkre?lone wyrazy to z kolei zawsze pocz?tek coraz d?u?szego fragmentu do przeczytania na jednym wydechu. Dostosuj ilo?? nabieranego powietrza do d?ugo?ci czytanego tekstu. Czytaj monotonnie, ale wyra?nie.

By? sobie raz kogucik i kurka i poszli ze sob? na spacer./ Kogucikowi strasznie zachcia?o si? pi?,/ tak, ?e wyci?gn?? n??ki i zemdla?/ Kurka bardzo si? tym zmartwi?a, biegnie do morza i m?wi:/

– Morze, morze, daj wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od panien wieniec./

– Panny, panny, dajcie wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie damy ci,/ a? nam przyniesiesz od wieprza kie?./

– Wieprzu, wieprzu, daj kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od d?bu ?o??d?./

– D?bie, d?bie, daj ?o??d?, komu ?o??d?, wieprzowi ?o??d?, ?eby wieprz da? kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od lipy ?yka./

– Lipo, lipo daj ?yka, komu ?yka, d?bowi ?yka, ?eby d?b da? ?o??d?, komu ?o??d?, wieprzowi ?o??d?, ?eby wieprz da? kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od krowy mleka./

– Krowo, krowo, daj mleka, komu mleka, lipie mleka, ?eby lipa da?a ?yka, komu ?yka, d?bowi ?yka, ?eby d?b da? ?o??d?, komu ?o??d?, wieprzowi ?o??d?, ?eby wieprz da? kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od pana siana./

– Panie, panie, daj siana, komu siana, krowie siana, ?eby krowa da?a mleka, komu mleka, lipie mleka, ?eby lipa da?a ?yka, komu ?yka, d?bowi ?yka, ?eby d?b da? ?o??d?, komu ?o??d?, wieprzowi ?o??d?, ?eby wieprz da? kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ a? mi przyniesiesz od pani chleba.

– Pani, pani, daj chleba, komu chleba, panu chleba, ?eby pan da? siana, komu siana, krowie siana, ?eby krowa da?a mleka, komu mleka, lipie mleka, ?eby lipa da?a ?yka, komu ?yka, d?bowi ?yka, ?eby d?b da? ?o??d?, komu ?o??d?, wieprzowi ?o??d?, ?eby wieprz da? kie?, komu kie?, pannom kie?, ?eby panny da?y wieniec, komu wieniec, morzu wieniec, ?eby morze da?o wody, komu wody, kogucikowi wody, bo kogucik le?y ko?o drogi i ani tchnie./

– Nie dam ci,/ bo mi si? kluczyki gdzie? zapodzia?y./ Kurka zmartwi?a si? jeszcze bardziej,/ biegnie do ogr?dka, patrzy jednym okiem:/ „koko koko ko ko ko… nie ma”./ Patrzy drugim okiem:/ „ko ko ko ko ko ko ko… s?”./

Z?apa?a kluczyki w dziobek i dy? dy? dy? dy? dy?… pobieg?a pr?dko do pani. Pani da?a panu chleba, pan da? siana krowie, krowa da?a mleka lipie, lipa da?a ?yka d?bowi, d?b da? ?o??d? wieprzowi, wieprz da? kie? pannom, panny da?y wieniec morzu, morze da?o wody kogucikowi, kogucik napi? si?, zapia?: „kukurykuuuu – uuu”/ i polecia?.

10. Lokomotywa J. Tuwima w interpretacji trzyletniego Aleksandra35

To ?wiczenie ekonomiki oddechu, czyli dostosowywania wdechu do potrzeb wyg?aszanego tekstu. Kr?tkie wersy wymagaj? ma?ego wdechu (dobieranego lekkim pchni?ciem brzucha), a swoisty j?zyk – koncentracji. Zwr?? uwag?, by postawa by?a stabilna, a r?ce niech kontroluj? ruch ?eber i brzucha. Wdechy r?b w miejscach kresek (/).

Toi na tati koleja/

Cieja omoma i pom ej pyja/

Tust oia/

Toi i hapie/

Toi i mucha/

Zaj z oajec jej bucha bucha/

Buch jat go?oto/

Puf jat go?oto/

Uf leje hapie/

Uf leje ipie/

A jej pe??a?wejej wnia hipie/

Wajony do?de? pompalalali/

Wije i tiche z jejaja itali/

I pe?to ludzi w taim wanionie/

A wjenym hedz? hame bobasy/

Hien? i en? tuste pipasy/

Nane gis/

Da?a buch/

Mym buch/

Ko?a uch/

11. Czarny kwadrat na bia?ym tle, J. Jo?czyk Kazimierzowi Malewiczowi36

We? wdech i na jednym wydechu czytaj w wolnym tempie, przed?u?aj?c samog?oski, jeden fragment wiersza. Zwr?? uwag?, ?e wraz z kolejnym wdechem masz do przeczytania nieco d?u?szy tekst. Dostosuj ilo?? nabieranego powietrza do d?ugo?ci czytanego fragmentu.

czarny kwadrat

okna z wybit? szyb?

czarny kwadrat