1. POSTAWA CIAŁA

Kszta?t naszych cia? jest wyrazem graficznym tego, co odczuwamy i co my?limy. Odzwierciedla on nasz? przesz?o??, poniewa? stanowimy odlew indywidualnego do?wiadczenia ?yciowego. Podstawowa forma cia?a i poszczeg?lne cz??ci naszej sylwetki ujawniaj? wiele z cech naszej psychiki 5.

Punktem wyj?cia do pracy nad sob?, nad swoim cia?em i g?osem jest zwr?cenie uwagi na postaw? cia?a. Chodzi o zastanowienie si? przez chwil?, jak wygl?da moja sylwetka wtedy, gdy siedz?, stoj? czy te? id?. Nale?y zda? sobie spraw? z tego, ?e trudne sytuacje, kt?rych do?wiadczamy na co dzie?, normy zachowa?, kt?rym staramy si? sprosta? i w zwi?zku z tym emocje, jakie nam towarzysz?, powoduj? kurczenie si? sylwetki, unoszenie ramion i chowanie mi?dzy nimi g?owy, a tak?e garbienie si?, czyli niekorzystne pog??bianie ?uk?w kr?gos?upa. Z czasem postawa odzwierciedlaj?ca nasze najcz?stsze stany emocjonalne staje si? nawykiem. W konsekwencji utrudnia to funkcjonowanie, gdy? ograniczona zostaje swoboda ruch?w i prawid?owa praca poszczeg?lnych narz?d?w. D. K?dzior zauwa?a: „Tak jak spos?b u?ywania ka?dego urz?dzenia wp?ywa na jako?? jego funkcjonowania, stan i trwa?o??; tak samo od tego, jak pos?ugujemy si? sami sob?, zale?y, czy nasz organizm dzia?a sprawnie i efektywnie, czy psuje si? na skutek przeci??ania niekt?rych jego cz??ci – organ?w”6.

Na to, jak wa?na jest prawid?owa postawa, zwraca uwag? r?wnie? F. M. Alexander7. Poni?ej na rysunkach przedstawiono najcz??ciej przyjmowane pozycje cia?a. Pierwsza (rys. 1) to postawa zgarbiona tzw. oklapni?ta.

Rys. 1. Postawa zgarbiona

?r?d?o: D. K?dzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski & Co., Warszawa 1993, s. 12

W pozycji siedz?cej garbienie si? powoduje ?ciskanie i kurczenie si? mi??ni brzucha. Przepona – najwi?kszy mi?sie? oddechowy – ma przez to utrudnion? prac?. Poza tym w takiej pozycji znacznie wyd?u?aj? si? mi??nie grzbietu, kt?re z czasem wiotczej?. Przeniesienie zgarbienia r?wnie? do pozycji stoj?cej powoduje, ?e g?owa kierowana jest do przodu i w d??. Powoduje to opuszczenie krtani i w efekcie nadmierne forsowanie g?osu.

Na rys. 2 przedstawiono drug? niew?a?ciw? pozycj? – nadmierne przeprostowanie si?.

Zar?wno w pozycji siedz?cej, jak i stoj?cej dochodzi do nadmiernego usztywnienia klatki piersiowej i miednicy, znacznego obci??enia cz??ci l?d?wiowej kr?gos?upa oraz ?ci?ni?cia dolnych partii brzucha. Dodatkowo, pozycji tej cz?sto towarzyszy nawyk wci?gania brzucha, co jeszcze bardziej utrudnia oddychanie.

Rys. 2. Postawa nadmiernie przeprostowana

?r?d?o: D. K?dzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski & Co., Warszawa 1993, s. 12

Trzecia to postawa prawid?owa (rys. 3) – wyprostowana, ale swobodna.

Rys. 3. Postawa prawid?owa

?r?d?o: D. K?dzior, Technika Alexandra, Agencja Wydawnicza Jacek Santorski & Co., Warszawa 1993, s. 12

Postawa ma by? taka, by uk?ad poszczeg?lnych cz??ci cia?a wzgl?dem siebie sprzyja? w?a?ciwemu funkcjonowaniu organizmu. Swobodna sylwetka nie obci??a uk?adu mi??niowego i nerwowego. F. M. Alexander zwraca? uwag? na relacj? g?owy z szyj? i ca?ym kr?gos?upem (g?owa – szyja – grzbiet). Je?li g?owa jest ustawiona prosto, a szyja jest swobodna w?wczas plecy mog? si? wyd?u?a?, a stopy sta? mocno na ziemi. To gwarantuje swobod? ruch?w bez nadmiernego obci??ania jakiejkolwiek cz??ci cia?a8. Wa?ne, aby siedz?c, ca?e stopy opiera? na pod?odze. Poza tym postawa nie mo?e by? chwiejna (taka b?dzie, je?li na krze?le usi?dziemy za p?ytko).

Praca nad postaw? to praca nad sob?, to umiej?tno?? obserwowania siebie w sytuacjach dnia codziennego i korygowania b??dnych nawyk?w. Wa?ne, by nie reagowa? gwa?townie, natychmiast poprawiaj?c u?wiadamiane sobie b??dy postawy. W technice Alexandra podkre?la si? wag? umiej?tno?ci samoobserwacji i tego, by powstrzyma? si? przed natychmiastow? reakcj?.

W pracy nad g?osem warto zda? sobie spraw? z tego, w jaki spos?b wypracowujemy prawid?owe brzmienie. Pierwsza jest my?l, kt?ra dyktuje cia?u, jak ma si? zachowa?, a w konsekwencji przyj?cia danej postawy udaje si? uzyska? w?a?ciwy spos?b oddychania. Ten ma ogromne znaczenie dla ?adnego brzmienia g?osu.

Rys. 4. Schemat wypracowywania prawid?owego brzmienia g?osu

?r?d?o: opracowanie w?asne

Przechodz?c do ?wicze?, kt?rych celem jest u?wiadomienie sobie nawyk?w dotycz?cych postawy oraz wypracowanie nowych przyzwyczaje?, trzeba pami?ta?, ?e „swobodna, prosta postawa jest warunkiem niezb?dnym dla uzyskania w?a?ciwej pozycji krtani oraz narz?d?w oddechowych i artykulacyjnych”9.

Poni?ej zamieszczono dwa ?wiczenia, kt?re mo?na wykorzysta?, pracuj?c zar?wno indywidualnie, jak i z grup?. Ich celem jest u?wiadomienie ?wicz?cemu jego postawy wtedy, gdy siedzi i kiedy stoi. ?wiczenia mo?na wykona? jedno po drugim lub na r??nych zaj?ciach. Tekst nale?y odczytywa? powoli, zwracaj?c uwag? na znaki przestankowe. Wa?na jest pauza przed przej?ciem do kolejnego punktu i przez ca?y czas dok?adna obserwacja uczestnika zaj?? lub siebie samego w lustrze.

?wiczenia

1. Pozycja wyj?ciowa – siedzenie na krze?le.

Usi?d? w wygodnej dla siebie pozycji. Zamknij oczy. W my?lach odpowiadaj na pytania, kt?re us?yszysz. Nie usztywniaj swojego cia?a, pami?taj, ?e w ka?dej chwili mo?esz zmieni? pozycj?.

? Jak – teraz, gdy siedzisz – rozk?ada si? ci??ar Twojego cia?a? Czy r?wnomiernie na obydwie strony czy z wi?ksz? si?? opadasz na jedn? z nich?

? Pomy?l chwil? o swojej postawie. Czy siedzisz wyprostowany? Czy nie jest to przesadne prostowanie si?? A mo?e masz tendencj? do garbienia si?, kulenia si? w sobie?

? Zwr?? uwag? na oddech. Czy oddychasz swobodnie? Jak g??boki jest tw?j wdech? Niczego nie r?b, nie chodzi o to, by go pog??bia?. Tylko sprawd?, jaki jest tw?j naturalny spos?b oddychania w pozycji siedz?cej.

? Co dzieje si? z twoim brzuchem? Jak zachowuje si? teraz? Spr?buj te? przypomnie? sobie sytuacje, gdy m?wisz niezale?nie od tego, czy jest to na siedz?co czy na stoj?co. Czy nie masz w?wczas tendencji do wci?gania brzucha? A mo?e zdarza ci si? go nadmiernie wypycha?? Tylko o tym pomy?l i obserwuj, co teraz si? z nim dzieje, co czujesz. Oddychaj swobodnie, pu?? mi??nie brzucha, nie zaciskaj, nie napinaj ich.

? A teraz pomy?l o g?owie. Jak j? ustawiasz? Zastan?w si?, czy nie masz tendencji do pochylania jej lub do wysuwania do przodu lub unoszenia brody i tym samym odchylania g?owy do ty?u.

? Zwr?? uwag? na swoj? szcz?k? i ?uchw?. Czy g?rne z?by swobodnie nachodz? na dolne? Wa?ne, aby ich nie zaciska?. Z?by to jedna z bram10 cz?sto zamykaj?cych nasz g?os. By swobodnie prowadzi? d?wi?k i mie? pi?kn? dykcj?, ta brama musi by? otwarta.

? A teraz sprawd?, czy masz rozlu?nion? szyj?, czy bez problemu mo?esz prze?kn?? ?lin?? Swobodna szyja to otwarte gard?o. Gard?o to kolejna brama blokuj?ca g?os – wa?ne, ?eby nie by?a zamkni?ta.

? Zwr?? teraz uwag? na swoje ramiona? Czy opadaj? swobodnie? Czy trzymasz je i czujesz wk?adany w to wysi?ek? Czy odczuwasz napi?cie w pasie barkowym? A mo?e unosisz je do g?ry, a g?owa chowa si? mi?dzy ramionami? Unie? lekko ramiona do g?ry i opu??, by sprawdzi?, czy odczuwasz jak?? r??nic?. Niech ramiona opadaj? swobodnie, nie trzymaj ich uniesionych. W pasie barkowym i tak kumuluje si? wi?kszo?? napi??.

? Zwr?? jeszcze uwag? na swoje d?onie. Czy s? otwarte, rozlu?nione? Pomy?l przez chwil?, czy nie masz tendencji do zaciskania ich czasem w pi??ci. Potrafisz przywo?a? sytuacje, kiedy tak si? dzieje?

? I wr?? do my?li o oddechu. Czy jest spokojny, wyr?wnany? Czy jest ci wygodnie?

? A teraz – w swoim tempie – we? wdech nosem i zr?b wydech ustami. Powt?rz to trzykrotnie. Postaraj si? jednak, by kolejny wdech by? nieco g??bszy od poprzedniego. Odpocznij (tu zr?b pauz?, odczekaj oko?o 15 sekund).

? Na koniec poprzeci?gaj si?, spr?buj ziewn??, otw?rz oczy.

A teraz przejd? do pozycji stoj?cej.

2. Pozycja wyj?ciowa – stanie.

Do tego ?wiczenia tak?e mo?esz zamkn?? oczy. Pozwoli ci to lepiej skoncentrowa? si? na swoich odczuciach.

? Sta? w lekkim rozkroku tak, aby stopy by?y rozstawione na szeroko?? bioder. Ustaw je r?wnolegle do siebie. R?ce swobodnie opadaj? wzd?u? cia?a. Wyobra? sobie, ?e jeste? du?ym drzewem, ?e z twoich st?p wyrastaj? korzenie. „Wro?nij” w ziemi?, ale postaraj si?, aby uczucie zakorzenienia nie spowodowa?o nadmiernego napi?cia w okolicach kolan i ud. Mo?esz – je?li chcesz – lekko zgi?? nogi w kolanach. Zwr?? uwag?, by by? wyprostowanym, ale nie przeprostowanym. Oddychaj swobodnie.

? Ustaw g?ow? prosto – wa?ne, by nie przechyla?a si? na ?adn? stron? ani za bardzo do przodu, ani do ty?u. Wyobra? sobie, ?e twoja g?owa to okr?g?a lampa zawieszona na d?ugim sznurze pod sufitem. Znajd? to w?a?ciwe jej ustawienie.

? Spr?buj – oczyma wyobra?ni – zobaczy? sw?j kr?gos?up, poszczeg?lne jego kr?gi. Wyobra? sobie, ?e przestrzenie pomi?dzy kr?gami nieco si? powi?kszaj?, a tym samym ty ro?niesz. Zobacz, jak tw?j kr?gos?up wyd?u?a si?. Pami?taj, by niczego nie robi?, tylko o tym pomy?l. Ca?y czas oddychaj swobodnie, we w?asnym tempie.

? Opu?? lu?no ramiona, nie trzymaj ich kurczowo. Wyprostowane r?ce maj? swobodnie zwiesza? si? wzd?u? cia?a.

? Na koniec pomy?l o ca?ej swojej postawie. Powiedz sobie w my?lach – stoj? twardo na ziemi, a moje cia?o wyd?u?a si?. Jestem rozlu?niony i swobodny. Oddychaj (tu zr?b pauz?, odczekaj oko?o 15 sekund).

? Otw?rz oczy, przeci?gnij si?11.